Φαντασία (μουσική μορφή)

Η φαντασία (fantazia, fantasy, fantasy, fantasy, Fantasie, Phantasie, fantaisie) είναι μια μουσική σύνθεση με ρίζες στον αυτοσχεδιασμό . Η φαντασία όπως και ο αυτοσχεδιασμός, σπάνια ακολουθεί τους κανόνες των σχολικών βιβλίων οποιασδήποτε αυστηρής μουσικής μορφής .

Ο όρος εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη μουσική κατά τον 16ο αι., αρχικά για να αναφερθεί στην ευφάνταστη μουσική «ιδέα» και όχι σε ένα συγκεκριμένο συνθετικό είδος. Η πρώτη χρήση του ως τίτλου ήταν σε γερμανικά χειρόγραφα πληκτρολογίου πριν από το 1520, και μέχρι το 1536 βρίσκεται σε έντυπες ταμπλατούρες από την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. Από την αρχή, η φαντασία είχε την έννοια του «παιχνιδιού της ευφάνταστης επινόησης», ιδιαίτερα σε συνθέτες λαούτου ή βιχουέλα όπως ο Φραντσέσκο Κανόβα ντα Μιλάνο και ο Λουίς ντε Μιλάν. Η μορφή και το ύφος της κυμαίνονται κατά συνέπεια από το ελεύθερα αυτοσχεδιαστικό έως το αυστηρά αντιστικτικό, και περιλαμβάνει επίσης λίγο-πολύ τυποποιημένες τομικές μορφές. Ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες στην ανάπτυξη της φαντασίας ήταν ο Γιαν Πίτερσζον Σβίλινκ. Το σπουδαιότερο έργο του σε αυτό το ύφος είναι η χρωματική φαντασία (μια συγκεκριμένη μορφή που ονομάζεται «χρωματική φαντασία»), η οποία από πολλές απόψεις αποτελεί σύνδεσμο μεταξύ της Αναγέννησης και του Μπαρόκ. Tον 16ο αι. η οργανική φαντασίωση ήταν μια αυστηρή μίμηση του φωνητικού μοτέτου. Πολυφωνικές σόλο φαντασίες συντέθηκαν ευρέως για λαούτο και πρώιμα πληκτροφόρα. Συνθέτες όπως ο William Byrd και ο Orlando Gibbons έγραψαν πολλές σωζόμενες φαντασίες για πληκτροφόρα, ενώ παράλληλα διεύρυναν το είδος με εξαιρετικά παραδείγματα για φλάουτα και βιόλες. Οι συνθέτες John Coprario, Alfonso Ferrabosco, Thomas Lupo, John Ward και William White συνέχισαν να επεκτείνουν το είδος για τη σύντροφο βιόλας, ενώ παραδείγματα από τους William Lawes, John Jenkins, William Cranford, Matthew Locke και Henry Purcell θεωρούνται εξαιρετικά από τα τέλη του 17ου αι.       

Η μορφή επεκτάθηκε σε εύρος κατά την περίοδο Μπαρόκ, με έργα που κυμαίνονται από τη Χρωματική Φαντασία και Φούγκα του Γ. Σ. Μπαχ, BWV 903, για τσέμπαλο, τη Μεγάλη Φαντασία και Φούγκα σε Σολ ελάσσονα, BWV 542, για όργανο, και τη Φαντασία και Φούγκα σε Ντο ελάσσονα, BWV 537, για όργανο, είναι παραδείγματα.Ο Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν δημοσίευσε τις Δώδεκα Φαντασίες για Σόλο Φλάουτο το 1733, και τις Δώδεκα Φαντασίες για Σόλο Βιολί και Δώδεκα Φαντασίες για Βιόλα ντα Γκάμπα σόλο το 1735. 

 

Bach, Fantasia and fugue in G minor, BWV 542, Van Doeselaa

Παραδείγματα από την Κλασική περίοδο είναι η Φαντασία σε Ρε ελάσσονα, K. 397 για πιάνο και η Φαντασία σε Ντο ελάσσονα, K. 475 του Μότσαρτ. Οι διάσημες "Moonlight" 13η και 14η Σονάτες για πιάνο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν αρχίζουν και οι δύο με τη "Σονάτα σχεδόν μια φαντασία". Ο Φραντς Σούμπερτ συνέθεσε τη Φαντασία σε Ντο μείζονα, ή Φαντασία του Περιπλανώμενου για σόλο πιάνο, και τη Φαντασία σε Φα ελάσσονα για πιάνο τέσσερα χέρια. Τρία έργα του Σοπέν ανήκουν στο είδος: Η Φαντασία σε Φα ελάσσονα, έργο 49, η Πολωνέζα-Φαντασία σε Λα μείζονα, έργο 61, και η Φαντασία-Αυτοσχεδιασμός σε Ντο ελάσσονα, έργο 66. Η φαντασία κατέχει κεντρική θέση στο έργο του Σούμαν: Η μεγάλη Φαντασία σε Ντο, έργο 17, και τα κομμάτια φαντασίας, έργο 12, 73, 111. 

 

Beethoven, Sonata N° 14 'moonlight' , Daniel Barenboim

Chopin, Fantaisie-Impromptu In C-Sharp Minor, Op. 66, Daniil Trifonov 

Μεταγενέστερα παραδείγματα φαντασιών περιλαμβάνουν τη Φαντασία σε Σολ μείζονα WAB 118 του Άντον Μπρούκνερ και τις Τέσσερις Φαντασίες WAB 215, τη Fantasia contrappuntistica του Μπουζόνι, τη Φαντασία σε Θέμα του Τόμας Τάλις και τη Φαντασία σε Γκρίνσλιβς του Βον Γουίλιαμς, και τη Φαντασία σε οστινάτο του Κοριλιάνο.      

 
Vaughan Williams, Fantasia on a theme of Thomas Tallis

Corigliano, Fantasia on an Ostinato, Daniil Trifonov

Ο Walter Willson Cobbett, στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι. προσπάθησε να αναβιώσει το στυλ fantasia μέσω ενός διαγωνισμού, στον οποίο οφείλουν την ύπαρξή τους έργα όπως τα τρίο και τα κουαρτέτα Phantasie των William Hurlstone, Armstrong Gibbs, John Ireland, Herbert Howells και Frank Bridge, όπως και το Phantasy σε Φα ελάσσονα για κουιντέτο εγχόρδων του Benjamin Britten, γραμμένο το 1932, τη χρονιά που συνέθεσε επίσης ένα Κουαρτέτο Phantasy για όμποε και έγχορδα.                 

Σύμφωνα με τον μουσικολόγο Ντόναλντ Φράνσις Τόβεϊ, «ο όρος «φαντασία» θα κάλυπτε επαρκώς όλες τις μετακλασικές μορφές κοντσέρτου».      

από την Wikipedia

Shostakovich, Violin Concerto No. 1, Maxim Vengerov